جستاری بر مرگ‌اندیشی و زندگی اصیل در اندیشه مولانا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی، گروه فلسفه دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه فلسفه دین دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استادیار گروه فلسفه دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

10.22108/coth.2020.120310.1355

چکیده

هدف اصلی مقالة حاضر، بررسی اندیشة مولانا در ساحت مرگ و تأثیر و ارتباط آن با زیستن اصیل است. برای رسیدن به این هدف از روش توصیفی تحلیلی استفاده شد. براساس این، دغدغة مولوی از آغاز تا انجام، شرح فراق از اصل، گم‌شدن در جهان عاریه و زیست‌ اصیل در سایة مرگ‌اندیشی است. اندیشیدن به مرگ در منظومة فکری مولانا با سه اصل تفکر او یعنی خدا، عالم و آدم و همچنین سایر مفاهیم بنیادی ازجمله زندگی، عشق و اصالت پیوندی عمیق دارد. ‌تعلیم بازگشت به اصل و یافتن انسان اصیل در سراسر آثار مولانا مشهود است. به نزد مولانا مرگ‌اندیشی از واجب‌ترین امور در ساختن زندگی اصیل است. او هرگز از مرگ نهراسیده است و مواجهه‌ای شجاعانه و اصیل با آن دارد. در این نگرش، پیوند آدمی با زیستن اصیل مبتنی بر عشق به خداوند و غفلت از مرگ موجب زندگی عاریه است؛ بنابراین، زیستن اصیل در هوش ستبر مولانا جز با زراعت در مزرعة مرگ‌اندیشی محقق نمی‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An inquiry into Death-Awareness and the Original Life in the Rumi’s Thought

نویسندگان [English]

  • Ali Vahedpak 1
  • Amir Abbas Alizamani 2
  • Babak Abbasi 3
1 Ph. D Student of Comparative Philosophy, Department of Philosophy, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Philosophy of Religion, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Philosophy, Faculty of Law, Theology and Political Science, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Abstract
The main purpose of this article is to study Rumi’s thoughts regarding death and its effect and relationship with the original life. To achieve this end, the descriptive-analytical method has been used. Accordingly, Rumi’s concern is to describe the separation from the origin and to be lost in the borrowed world and to live in an original life in the shadow of death-awareness. Thinking about death in Rumi’s system of thought is deeply connected with his three principles of thought, namely, God, the universe, and the man, as well as other basic concepts such as life, love, and originality. The teaching of returning to the original and finding the original human is evident throughout Mawlana’s works. According to him, death is one of the most important issues in making life original. In this regard, by expressing the types of death, he divides it into two types of compulsory and voluntary, and by explaining voluntary death as the original death, he seeks to achieve happiness in life. He believes that due to meditation on death, the man can be saved from material existence by going beyond the realm of natural death and attain originality by purifying the soul. For him, the memory of death and thinking about it is essential in connection with the original life. Rumi considers the wisdom of death-awareness to be the separation of original and unoriginal humans and believes that the common perception of the phenomenon of death needs to be corrected. Because only the original view of death can save the essence of life from the shell of the body and be the fundamental principle in returning to the original. Returning to the original throughout Masnavi, odes of Shams, and other works of Rumi is the most obvious theme of his thinking. Originality in his thought is realized by the love of God and belief in eternity. For this reason, Rumi depicts the wisdom of death in returning everything to its originality, but what prevents this return to the original one in his view is nothing but the great calamity of originality, which is improper imitation. Although Rumi considers imitation to be one of the necessities and preconditions of the worldly life, the indiscriminate imitation of people is the most fundamental plague of originality in his view. Rumi considers human reliance on his views and thoughts as a cause of the original life. He believes the original human being becomes original in life in form and meaning due to connecting with God and loving Him. Therefore, in his view, the man, relying on God, can break all the internal and external unoriginal idols.
The man takes a fundamental and original transformation by adopting an enthusiastic approach to death and by accepting it. The original man, unlike the unrighteous man who always has a careless and superficial confrontation with death, has a courageous and life-giving confrontation with death due to death- awareness. Thus, Rumi’s original man is a seeker of death and wants death, and death is a rebirth for him. It is a birth from an unoriginal life to an original life that is accompanied by new joys and sufferings. Since originality in Rumi’s view is related to eternity, and God, love, and non-existence are the three sides of the original life, so he never fears death and finds it the basis of life. Thus, in Rumi’s view, originality in life is realized in a two-way relationship with mortality. This realization is done in such a way that God has knitted the warp and woof of originality in the workshop of love and non-existence. Besides, with the death of lovers, he gives them eternal life. On the other hand, escaping death in Rumi’s view causes distress and regret, as well as falling into the trap of unrealistic life. Ignorance of death will replete the man with trifle details of life and makes him suffer from pain and borrowed treatments. Rumi believes that human life does not rely on anything but death, and that is why death in his view is the asylum of the dead and the safe coast of existence. Hence, death-awareness is the cynosure of originality in life, and the original life is in a two-way relationship with death so that looking at life with the glasses of death gives it originality, and neglecting it leads to the unoriginal life. The original life in Rumi’s high sagacity cannot be achieved except by cultivating in the farm of death-awareness. Therefore, in the present study, first, the types of death, thinking about it, originality in Rumi’s idea, and the pests and obstacles of living original, as well as human characteristics and original life have been discussed. Then, the authors show how Rumi goes through the path of original life with life-giving encounters and without fear of death. In the course of these discussions, considering that death and life are intertwined with the love of God and that death is chosen as the safe shore of the universe, we have argued that the original life is only in a two-way relationship with death. Finally, death-awareness is considered as the most basic aspect of original life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords:Death
  • Death-awareness
  • Originality
  • Life
  • Mawlana
منابع
1- افلاکی، شمس‌الدین احمد، (1362)، مناقب العارفین، تدوین تحسین یازیجی، ج 2، چاپ دوم، تهران، دنیای کتاب.
2- اسلامی ندوشن، محمدعلی، (1384)، باغ سبز عشق، چاپ اول، تهران، یزدان.
3- اکبرزاده، فریبا؛ دهباشی، مهدی و جعفر شانظری، (1393)، «بررسی و تحلیل تطبیقی مرگ و رابطة آن با معنای زندگی از دیدگاه مولوی و هایدگر»، مجله الهیات تطبیقی، سال پنجم، شماره 11، صص 20-1.
4- براتی، محمود و سیده منصور سادات ابراهیمی، (1391)، «حکمت‌های مرگ از نظرگاه مولوی در مثنوی»، پژوهشنامة ادبیات تعلیمی، سال چهارم، شماره 15، صص 66-25.
5- جعفری، محمدتقی، (1373)، تفسیر و نقد تحلیلی مثنوی جلال‌الدین محمد بلخی، تهران، اسلامی.
6- __________، (1376)، عوامل جذابیت سخنان مولوی، تبریز، دانشگاه تبریز.
7- حافظ، شمس‌الدین محمد، (1375)، دیوان حافظ، تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، با مقدمه پژمان بختیاری، چاپ اول، تهران، پیک فرهنگ.
8- حسینی، زهرا و احد فرامرز قراملکی،  (1390)، «تجربة گونه‌های مرگ در زندگی در مثنوی معنوی»، مجله مطالعات عرفانی، شماره 13، صص 116-87.
9- حلبی، علی‌اصغر، (1385)، شرح مثنوی، ج 4 ، تهران، زوار.
10- دهباشی، علی، (1382)، تحفه‌های آن جهانی، تهران، سخن.
11- زرین‌کوب، عبدالحسین، (1368)، سِرّنی، ج 1، تهران، علمی.
12- ____________، (1381)، فرار از مدرسه، چاپ هفتم، تهران، امیر کبیر.
13- زمانی، کریم، (1387)، شرح جامع مثنوی، چاپ سوم، تهران، اطلاعات.
14- ______، (1375)، شرح جامع مثنوی (دفتر چهارم)، چاپ اول، تهران، اطلاعات.
15- سلطان ولد، بهاالدین، (1377)، رباب نامه، تدوین علی سلطانی گرد فرامرزی، تهران، دانشگاه تهران.
16- شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1388)، گزیده غزلیات شمس جلال الدین محمدبلخی، چاپ بیست و دوم، تهران، کتاب های جیبی وابسته به انتشارات امیرکبیر.
17- شمیسا، سیروس، (1383)، انواع ادبی، چاپ دهم، تهران، فردوس.
18- صدقی، حسین و فرهاد محمدی، (1393)، «مطالعة مرگ‌اندیشی در اندیشة خیام و مولانا»، فصلنامة زبان و ادب فارسی، سال ششم، شماره 21، صص 152-131.
19- عبدالحکیم، خلیفه، (1383)، عرفان مولوی، ترجمه احمد محمدی و احمد میرعلائی، تهران، نشرعلمی فرهنگی.
20- علیزمانی، امیرعباس، (1386)، «معنای معنای زندگی»، نامه حکمت، سال پنجم، شماره 1، صص 89-59.
21- فروزانفر، بدیع‌الزمان، (1370)، احادیث مثنوی، چاپ پنجم، تهران، امیرکبیر.
22- __________، (بی‌تا)، شرح مثنوی شریف، ج 2، تهران، زوار.
23- کمپانی زارع، مهدی، (1396)، مرگ‌اندیشی از گیل گمش تا کامو، تهران، نگاه معاصر.
24- __________، (1392)، مولانا و معنای زندگی، چاپ دوم، تهران، نگاه معاصر.
25- لاهوری، اقبال، (1366)، اشعار فارسی اقبال لاهوری، محمود علمی (م. درویش)، چاپ سوم، تهران، جاویدان.
26- مختاری، حسین، (1385)، مشهورتر از خورشید (درباره زندگی و اندیشة شمس تبریزی)، چاپ اول، تهران، ورجاوند.
27- مطهری، مرتضی، (1373)، عدل‌الهی، تهران، صدرا.
28- ملکیان، مصطفی، (1394)، در رهگذر باد، ج 1، تهران، نگاه معاصر.
29- موحد، محمدعلی، (1377)، مقالات شمس تبریزی، ج 1، تهران، خوارزمی.
30- مولوی، جلال الدین محمد، (1376)، کلیات شمس تبریزی، تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر، چاپ چهاردهم، تهران، امیرکبیر.
31- ___________، (1387)، مکتوبات و مجالس سبعه، تهران، اقبال.
32- ___________، (1388)، فیه ما فیه، تصحیح توفیق ه.سبحانی، تهران، کتاب پارسه.
33- ___________، (1377)، مثنوی معنوی، براساس نسخه نیکلسون، تهران، پژوهش.
34- همایی، جلال‌الدین، (1376)، مولوی نامه، ج 2، چاپ نهم، قم، هما.