آشنایی‌زدایی مفهوم هویت در مثنوی بر مبنای تأویل قرآنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران

چکیده

یکی از مطالب عمیق و درخور بحث و تحقیق در بسیاری از علوم انسانی، موضوع هویت است. مفهوم هویت هرچند جدید و نوظهور است، ریشه‌های آن به قرون گذشته و حتی زمان پیش از اسلام بر می‌گردد. مولانا شاعر معناگرای بزرگ قرن هفتم، برمبنای اثرپذیری تأویلی از قرآن، تعبیر و تفسیر دیگری از مفهوم وطن و هویت دارد. هویت در قرآن بیشتر بر مبنای خودشناسی و بازگشت به فطرت الهی انسان است و همچنین به مقام والای انسان در پهنۀ هستی توجه می‌شود. نگاه قرآن به هویت جمعی، بیشتر به‌صورت «امت واحده» و اتحاد بین امت‌ها است. قرآن دلیل برتری انسان‌ها و امت‌ها را تفاوت‌های ظاهری بیان نمی‌کند؛ بلکه در برتری تقوا، کسب دانش و جهاد فی سبیل الله معرفی می‌کند. در اندیشۀ مولانا عشق به ذات احدیت و انسانیت مبتنی بر نظریۀ جهان وطنی موج می‌زند؛ بنابراین نباید انتظار داشت او با تأکید بر ملی‌گرایی، آدمیان را به زندگی مادی و سرزمین مادری محدود کند. در نظر او، پس از ارج‌نهادن به هویت الهی، ذاتی و فردی، فراملی‌گرایی یا هویت جمعی اهمیت خاصی پیدا می‌کند. مولانا در مثنوی از مفهوم وطن به‌نوعی آشنایی‌زداییِ معنایی کرده است؛ از این رو آشنایی‌زدایی در حوزۀ معنا و تأویل‌های جدید از واژه‌ها و مفاهیم نیز نمود دارد. در این پژوهش به شیوۀ تحلیل محتوای سروده‌های مولانا در مثنوی، جنبه‌های متفاوت هویت بررسی شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

De Familiarization of Identity in Mathnavi based on the Quran Interpretation

نویسندگان [English]

  • Behjat-sadat Hejazi 1
  • Hadi Poursheikhali 2
1 Associate Professor of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran
2 M. A. Graduate of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran
چکیده [English]

Abstract
Identity issue is one of deep and broad contents that in many humanities. Worthy of discussion and research. Although identity is new and emerging concept, but it's origin can be traced return to centuries and even in pre-islamic times.
The spiritual seventh-century peat Rumi based on Quran's interpretation, following the Quran have another interpretation of identity and the concept of home.
Identity in Quran is based on self knowledge and back to the divine nature of man; also pay attention to human dignity across the universe.
Quran's look to collective identity is more for unified Ummat and alliance between nations and Quran don't address apparent differences because of superiority of men and nation; but introduced it in superiority of virtue, knowledge and jihad in Allah's way. In Rumi's thought, love of Allah's essence and humanity based on cosmopolitan theory wave knocks: so we should not expect that with emphasized to nationalism, limited human and material life of the motherland.
In his view, after honoring the divine identity internet and individual, collective identity or transnationalism being important. Rumi has ventured to a kind of semantic de familiar of concept of home in the Masnavi. In this study, pay attention to content analysis of Rumi's Masnavi poems and different aspects of identity are examined. In Quran instead of national identity, emphasized on transnational identity. Quran for reinforcement mentality of transnationalism, discuss correlation of religions until moreover respect and valorize for clientele of other religions, will be provided basis consultation and  social interaction between Muslims and Non Muslims.
“وَ لَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدعُونَ مِن دُونِ اللهِ فَیَسُبُّوا اللهَ عَدوَا بِغَیرِ عِلمٍ کَذَلِکَ زَیَّنَّا لِکُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُم ثُمَّ إِلَی رَبِّهِم مَّرجِعُهُم فَیُنَبِّئُهُم بِمَا کَانُوا یَعمَلُونَ» (انعام/108) And don’t abuse their fetish gods that they invoke besides Allah, lest they may abuse Allah in revenge and out of ignorance. Thus we have made fair-seeming to every folk, their Deeds: and eventually to their creator &Nurturer is their return, so He will inform them of what they used to do[in this world].(108/انعام)
Rumi moreover has shown long thoughts and de familiarizations in semantic levels, he has used various methods to influence the verses of the Qur'an in his poems.  One of these is the interpretive effectiveness that Rumi has overtaken in comparison with other poets. He reaches new meanings with his intellectual creativity and by interpreting the verses of the Qur'an and some hadiths. Rumi does not have the same interpretation and interpretation of his homeland;  rather, in his view, the homeland is the realm of the unseen or the kingdom from which one has fallen and suffered the pain of parting from the truth. As in the case of the homeland habeas, which is also related in the traditions of the Prophet: «حُبُّ الوَطَن مِنَ الإِیمَان», he composed:
you must cross of speech “Love of country”, don’t stop/ Because homeland is supernatural, spirit isn’t in this world.
If you homeland cross to on the other hand of stream /and this right hadith low sing error.
   Hence, one should not expect Rumi's Masnavi to address the issue of nationalism, which is, in fact, a kind of restriction of human beings to the motherland and what is attributed to it.
In Rumi's thought, the love of the essence of divinity, based on the theory of "cosmopolitan" flows; thus, transnationalism or collective identity, after considering the individual identity, has an intrinsic and divine identity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • De familiarization
  • Identity
  • Quran's interpretation
  • Mathnavi
  • Nationalism
  • transnationalism
منابع
1- قرآن کریم، (1380)، ترجمۀ مهدی الهی‌قمشه‌ای، تهران، انتشارات دانش هوشیار.
2- ابوالفرج اصفهانی، علی بن الحسین، (1368)، برگزیدۀ الاغانی، ترجمه و تلخیص و شرح محمدحسین مشایخ فریدنی، جلد 1، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول.
3- حجازی، بهجت‌السادات، (1394)، چشم‌اندازی به تحولات ادبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی در حوزۀ شعر و داستان، تهران، انتشارات، علمی و فرهنگی.
4- دهخدا، علی‌اکبر، (1373)، لغتنامۀ دهخدا، جلد چهاردهم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
5- زرین‌کوب، عبدالحسین، (1389)، نردبان شکسته، شرح توصیفی و تحلیلی دفتر اول و دوم مثنوی، تهران، انتشارات سخن، چاپ چهارم.
6- راستگو، محمد، (1387)، تجلی قرآن و حدیث در شعر فارسی، تهران، سمت، چاپ ششم.
7- طباطبایی، سیدمحمد حسین، (1386)، ترجمۀ تفسیرالمیزان، ترجمۀ سید محمدباقر موسوی همدانی، ج 12، 14 و 18، قم، انتشارات دفتر انتشارات اسلامی.
8- علوی‌مقدم، مهیار، (1377)، نظریه‌های نقد ادبی معاصر، صورتگرایی و ساختارگرایی (با گذری بر کاربرد این نظریه‌ها در زبان و ادب فارسی)، تهران، انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت)، چاپ اول.
9- فاتحی، ابوالقاسم، (1390)، «هویت براساس داستان مارگیر مولوی»، با همکاری ابراهیم اخلاصی، نشریۀ علمی‌پژوهشی پژوهشنامۀ زبان و ادب فارسی (گوهر گویا)، شماره 2، صص 186-165.
10- محمدنژاد عالی زمینی، یوسف، (1392)، «بازکاوی مؤلفه‌های جهانی هویت ایرانی – اسلامی در مثنوی معنوی مولانا»، با همکاری فاطمه بدوی، فصلنامۀ راهبردی جهانی‌شدن، شماره 12، صص 196-165.
11- مصفا، محمدجعفر، (1383)، با پیر بلخ، کاربرد مثنوی در خودشناسی، تهران، انتشارات پریشان.
12- مولوی، جلال‌الدین محمد بن محمد، (1391)، مثنوی معنوی، شرح کریم زمانی، جلد 1 تا 6، تهران، انتشارات اطلاعات، چاپ سی‌وهشتم.