‌انسان موجودی رو به تعالی: انسان‌شناسی از دیدگاه علامه جعفری و عناصری از تفکر فروم در آن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مربی گروه فلسفه، موسسه پژوهشی سه علامه، دانشگاه تبریز، تبریز ایران

چکیده

بی‌تردید بحث انسان و ابعاد مختلف وجود او، از موضوعات محوری آرای علامه جعفری محسوب می‌شود. نظرهای علامه جعفری، از آرای متفکران مسلمان تأثیر گرفته‌اند؛ آنها معتقدند انسان باید با به کمال رساندن خود، مصداقی از انسان کامل، جانشین و خلیفۀ خدا روی زمین شود؛ البته نظرهای علامه جعفری به مسایل یادشده محدود نمی‌شود؛ بلکه بر ابعاد دیگر وجود انسان، همچون بُعدهای اجتماعی و روان‌شناختی نیز تأکید می‌کند. چنین به نظر می‌رسد که آشنایی علامه با آرای متفکران غربی در این موضوع ‌تأثیر داشته است. در این میان، فروم ازجمله اندیشمندانی است که علامه جعفری او را واجد تفکر متمایزی می‌یابد؛ اما وجود چه عناصری در اندیشۀ فروم موجب این تلقی شده است؟ بررسی آرای علامه و فروم نشان می‌دهد هر دو با ردِّ تعریف معین برای ماهیت انسان، معتقدند انسان موجودی برخوردار از دو سطح حیات است و نباید خود را در سطح حیات حیوانی محدود سازد؛ بلکه باید با اتکا بر استعدادهای خود، خویشتن را به سطح عالی حیات برساند و به سرشت واقعی خود و تعالی دست یابد؛ البته ممکن است در این سیر، از مسیر خود منحرف و دچار از خودبیگانگی شود. در این مقاله ضمن بررسی آرای دو متفکر، دیدگاههای آنها دربارۀ انسان مقایسه و تحلیل شده‌اند و نشان داده شد چه عناصری از تفکر اریک فروم در نضج نظریۀ استاد جعفری دربارة تعالی و معنای زندگی او نقش دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Human Being as a Being Towards the Transcendence:‏ Allameh Jafari's Philosophical Anthropology and Tracing Certain Elements of Erich Fromm's in it

نویسنده [English]

  • Zolfagar Hemmati
Lecturer of Philosophy, 3 Allameh Research Institute, University of Tabriz, Tabriz, Iran
چکیده [English]

Anthropology and the discussion of human being is one of the subjects that always had been in the center of debate. Who is human being? What is his essence? What is his purpose of life? A look at Hadith and Qur’an shows that the human being has the capacity of resemblance to God.  It has been realized in the perfect man who is the manifestation of God’s names and attributes. Although Allame Jafari focuses on mystical aspect of human being, because of various reasons and causes, including being familiar to the Western thinkers, he expand the region of anthropology outside of the mystical boundaries, e.g. psychological and sociological aspects. This paper aimed at showing similarities as well as differences between these two thinkers. Furthermore, we will determine why Erich Fromm was so interesting to Allame Jafari?
According to Allame Jafari, human being consists of two different aspect: soul and body, which the first aspect is more important. In soul there is “ego”. While other parts of body work mechanistic, ego is conscious of its actions and other part’s actions. In order to achieve the end of life, he must be guided by means of which he could elevate over the shadow of life.   Utilizing his internal abilities, including intellect conscience, man transcendence of natural ego and achieve his perfection. This stage, which he calls intellectual life, is full of consciousness and will and is leading to the perfection. Instead of traversing the way of perfection, he may be alienated which consists of two kinds: positive alienation and negative alienation.
On the other hand, for Erich Fromm, the main problem is the essence of man. According to him, it is very difficult to present a rigid definition of human being. Thus, instead of appealing to the concept of substance, he utilizes internal contradictions of human. The man is some kind of animal but all of his instincts aren’t in harmony of his environment as well as his life. His defections in this filed lead him to learn. His characteristic is consciousness of his past, future and his death. Through this, he overcomes the nature.  While he changes his environment to be a suitable place for human being, he finds a gap between his animal status and his status as a conscious being. He has two choice: downgrade to animal status of his ancestors or training his powers in the way of history in order to achieve growth and transcendence. In fact, history is the road of man’s growth which he build by means of his freewill and freedom until he reaches to his perfection i.e. justice, love and thought. For Fromm, man creates his essence, though he may be alien of his essence because of certain events and submit before external powers. Fromm calls this idolatry. In this situation, man passes his power to external things and instead to himself, he loves another external thing.
Review
There are certain similarities between them. It seems that the most important influence of Fromm on Allameh is psychological aspects of his thought. For Allameh, the life of man is meaningful only when he elevates from the boundaries of biological life and reaches to transcendence.  Fromm holds such belief. Also, for Allameh, same as Fromm, man has no rigid essence, but he must manifest his potentialities. The idea that human being has no rigid essence has no root in Islamic thought and thus it seems that Allameh has borrowed from Fromm and other Western thinkers. Fromm believes that man must elevate from his natural bundries and utilizing his reason, he must move to perfection and transcendence. His optimistic approach is in accordance with Allameh’s ideas and in disagreement with Fraud’s thought.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Allameh Jafari
  • Erik Fromm
  • alienation
  • the meaning of life
  • transcendence

1- امید و همکاران، (1389)، ف‍ره‍ن‍گ‌ اص‍طلاح‍ات‌ ت‍خ‍ص‍ص‍ی‌ است‍اد م‍ح‍م‍دت‍ق‍ی‌ ج‍ع‍ف‍ری‌، تبریز، انتشارات یاس نبی.

2- جعفری، محمدتقی، (1360)، حیات معقول، تهران، انتشارات سیمای نور.

3- ---------------، (1366)، تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی جلال‌الدین مولوی، ج دوم، تهران، انتشارات اسلامی، چاپ یازدهم.

4- --------------، (1373)، تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی جلال‌الدین مولوی، ج یکم، تهران، انتشارات اسلامی، چاپ دوازدهم.

5- --------------، ( 1387)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، ج دوم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

6- --------------، (1378)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، ج یکم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ هشتم.

7- --------------، (1379 )، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، ج هشتم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ ششم.

8- --------------، (1379)، جبر و اختیار، تهران، مؤسسۀ تدوین و نشر آثار علامه جعفری.

9- --------------، (1384)، فلسفه و هدف زندگی، تهران، مؤسسۀ تدوین و نشر آثار علامه جعفری، چاپ سوم.

10- -------------، (1386)، ایدئال زندگی و زندگی ایدئال، تهران، مؤسسۀ تدوین و نشر آثار علامه جعفری، چاپ هفتم.

11- -----------، (1388)، آفرینش انسان ، تهران، مؤسسۀ تدوین و نشر آثار علامه جعفری، چاپ دوم.

12- ---------------، (1389)، تکاپوی اندیشه‌ها: مجموعه‌ای از مصاحبه‌ها و گفتگوهای شخصیت‌های خارجی، تهران، مؤسسۀ تدوین دفتر آثار علامه جعفری.

13- ---------------، (1380)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ چهاردهم.

14- فروم، اریک، ( 1357)، سیمای انسان راستین، ترجمۀ مجید کشاورز، تهران، نشر کارگر.

15- --------، ( 1360)، جامعۀ سالم، ترجمۀ اکبر تبریزی، تهران، انتشارات کتابخانه بهجت.

16- --------، ( 1361)، انسان برای خویشتن، ترجمۀ اکبر تبریزی، تهران، انتشارات کتابخانه بهجت، چاپ دوم.

17- --------، ( 1363)، گریز از آزادی، ترجمۀ داود حسینی، تهران، انتشارات دلگشایی.

18- ---------، ( 1375)، دل آدمی و گرایش به خیر و شر، ترجمۀ گیتی خوشدل، تهران، نشر البرز، چاپ پنجم.

19- نصری، عبدالله، (1378)، تکاپوگر اندیشه‌ها، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، چاپ دوم.

20- Durkin, Kieran, (2014), The Radical Humanism of Erich Fromm, Palgrave Macmilan.

21- Feldstein, Leonard, (2009), “Fromm’s Genius was in hi Actual Presence” in The Clinical Erich Fromm, ed. Rainer Funk, New York, Rodopi Publishers.

22- Fromm, Erich, (1957), The Art of Loving, London,Thorson Publisher.

23- ---------------, (1966), You Shall Be as Gods, A Radical Interpretation of the Old Testament and It’s Traditions, New York, holt.

24- ----------------, (1992), The Dogma of Christ and Other Essays on Religion, Psychology and Culture, New York, Henry, holt.

25- -----------------, (1999), On Human Being, Ed. By Rainer Funk, New York, continuum.

26- ------------------, (2013), “My Own Concept of Man” in Fromm Forum https://www.fromm-gesellschaft.eu/images/pdf-Dateien/1977g-eng.pdf.

27- Funk, Rainer, (2013), Forward to Revision of Psychoanalysis, New York, Open Road

28- Pacquing, Ian Raymond B, (2014), Philosophical Anthropology of. Erich Fromm, The Conscious and the. Unconscious in Man, New York